Tavşanların Dişlerini Sağlıklı Tutmanın Yolları

Pamuk'u eve getirdiğimde bütün ilgim tüyüne, kafesin büyüklüğüne ve tuvalet alışkanlığına gitmişti. Dişleri aklımın en son köşesindeydi. Yaklaşık bir yıl sonra bir sabah kâsesindeki peleti ağzına alıp yarım çiğneyip bırakmaya başladığında anladım ki tavşan bakımının en sessiz sorunu tam da burada saklıydı. Veterinerin ağız içi kameralı bakışı bir buçuk dakika sürdü ve teşhis nettir: arka azı dişlerinde keskinleşmiş kenarlar, yanağın iç tarafında yara. O günden beri tavşan diş bakımı konusuna beslenme planının ayrılmaz bir parçası gibi bakıyorum, sonradan eklenen bir ekstra gibi değil.

Tavşan dişleri neden hiç durmaz?

Tavşanlarda 28 diş var ve hepsinin kökü açık, yani ömür boyu uzuyor. Ön kesici dişler haftada gözle görülür ölçüde ilerliyor, arka azılar da aynı şekilde. Doğada bu uzama, günün büyük kısmını lifli bitkileri yandan yana öğüterek geçirmekle dengeleniyor. Evde ise iş bize kalıyor: eğer tavşan doğru dokuda yem yemiyorsa uzama devam eder, aşınma durur ve dişler yanlış açılarda birbirine baskı yapmaya başlar.

Burada en çok yanlış anlaşılan nokta şu: kesici dişleri kemirerek aşındırmak yeterli değil. Asıl sorun genellikle arkada, göremediğimiz azılarda çıkıyor. Azıların aşınması için çene hareketinin yönü önemli. Pelet ve tohum karışımı yerken tavşan kısa, dikey ısırıklar yapıyor; kuru ot yerken çene sağa sola geniş bir yay çiziyor. Aşınmayı sağlayan hareket ikincisi.

Kuru ot: tartışmasız temel

Pamuk'un günlük yemeğinin en az yüzde 80'i kuru ot. Kâsede pelet biterse telaşlanmıyorum, ot biterse telaşlanıyorum. Ot yığınının vücudundan büyük olması normal; tavşan gün içinde onlarca kez gidip azar azar yiyor.

• Kılçık otu (timothy) veya çayır otu yetişkinler için ana seçenek; sapları kalın, lif oranı yüksek, çiğneme süresi uzun.
• Yonca (alfalfa) kalsiyum ve proteini fazla olduğu için yalnızca 6 aydan küçük yavrularda ya da veteriner önerisiyle kullanılıyor.
• Peleti sınırlıyorum: orta boy bir tavşan için günde bir çorba kaşığından biraz fazlası yeter. Peleti bol veren herkesin ot tüketimi düşüyor, bu bir kural gibi işliyor.
• Tohumlu, ballı, renkli çubuklar yok. Bunlar aşındırmıyor, sadece şeker yüklüyor.
• Günde bir avuç yapraklı yeşillik (roka, maydanoz, kekik, marul çeşitleri) çiğneme çeşitliliği için iyi; ama otun yerini almaz.

Otu daha çekici hale getirmek için birkaç numaram var: otu kâseye değil, yer düzeyinde büyük bir kutuya koyuyorum; içine kuru bir dal ya da bir tutam nane saklıyorum; tuvaletin yanına ikinci bir ot noktası açıyorum. Tavşanlar dışkılarken yemeyi seviyor, bu tesadüf değil.

Kemirme malzemeleri: neyi verip neyi vermiyorum

Kemirme oyuncakları asıl işi yapmıyor ama destekleyici. Doğal, işlem görmemiş odun ve kaba dokulu bitkisel malzeme tercih ediyorum.

Kartonu bilinçli veriyorum çünkü ucuz, sınırsız ve tavşan onu parçalarken doğal bir yıkım keyfi yaşıyor. Yalnız yediğini değil, parçaladığını görmek istiyorum; yutulan büyük karton parçası ayrı bir sorun.

Erken uyarı işaretleri ve rutin kontrol

Tavşanlar ağrıyı gizlemekte ustadır. Bir kedi ya da köpeğin rahatsızlığını f